جماعت در سلوك عملي استوارند و در عرفان نظري شايد از متوسط هم كمتر ، تا اينكه بآثار علمي و أفكار نظري اين أكابر آشنا شدم ، و آنان را در علم و عمل كامل و در عرفان نظري و عملي راسخ يافتم . اين جماعت بىشكّ از أكابر أهل شهود و كشف مىباشند ، و برخى از لاحقين به آنها كه در ظاهر مدعى سالك به تبعيّت از طريق آنان و در باطن همسنگ اين أكابر خود را ارائه دادند و در علم راجل و يا حظّ آنان قليل و بضاعت آنان در معرفت ، مزجات است ، هرگز معرّف مقام آنان نبودند ، چه آنكه سلوك طريق شهود اگر مسبوق بعلم نباشد ، نتيجه نمىدهد ، و عوامان مدعى وجدان ، كه جاهل بمعارف الهيّه‌اند ، مدعيان كاذب بايد به حساب آيند . * * * براي روشن شدن أساس مطلب و تحقيق اين أصل مهم كه عرفان و تصوّف به معناى واقعي همان سلوك طريق نبوت و شريعت است ، حضرت ختمى مرتبت و وارث معرفت و باب مدينهء علم أو ، سرسلسله أولياء و كمّل از أهل شهود علي بن أبى طالب « صلوات اللّه عليهما و آلهما » مستعدّان از خواص امّت مرحومه را به عين جمع و احديّت وجود ، دعوت نموده‌اند ، و فرق است بين عالمان به حق أول و واصلان به أو ، و رجوع به حق ، بمدلول كريمهء « انّا للّه و انّا اليه راجعون » رجوع عيني و تحقّق خارجي است نه رجوع علمي و نظري . ناچاريم از بيان اصلى كه أكابر علماى شريعت و اعاظم مجتهدان و فقها به آن تصريح فرموده‌اند ، و گفته‌اند حفظ اصطلاحات و ورزيدگى در نظريات بدون كسب ملكات و نيّات مبدأ فضائل اخلاقى ، و تخليه نفس از رذائل اخلاقى و روشن نمودن قلب به تذكّر حق و توجّه تام به حق و اعراض از آنچه كه انسان را از ياد أو باز مىدارد ، انسان را به جايى نمىرساند و عالم متوغل در دنيا كه بيشتر همّ أو نيل بمقام دنيايى و كسب لذّات ناپايدار است ، چه بسا مخلّد در عذاب حق باشد ، و خلاصى براي أو از عذاب فرآهم نيايد و عقاب أو به ميزان